Chardonnay wijn: droog, van fris tot romig

Chardonnay heeft van zichzelf een milde smaak van appel en citrus. Koele streken geven strakke, mineralige wijn, warme streken rijp en tropisch fruit. Malolactische vergisting en rijping op eikenhout voegen boter, toast en vanille toe.

Er zijn maar weinig druiven zó veelzijdig als de chardonnaydruif, die een witte wijn oplevert (chardonnay rood bestaat niet als aparte druif). Dat komt omdat de druif van zichzelf niet bijzonder aromatisch is en een redelijk neutrale smaak heeft. Hoe Chardonnay smaakt wordt met name bepaald door een combinatie van de factoren klimaat, bodem en wijnmaaktechnieken.

Het klimaat: koel = fris, warm = rijp
Sommige druiven, zoals bijvoorbeeld riesling of pinot noir, doen het het best in koel tot gematigd klimaat. Andere druiven komen juist weer het best tot hun recht in hele warme gebieden. Denk bijvoorbeeld aan grenache of mourvèdre. Bijzonder aan de chardonnaydruif is dat ‘ie het eigenlijk overal goed doet. Chardonnay aangeplant in koelere gebieden geeft een frissere stijl wijn, met tonen van citrus en groene appel en een bescheiden alcoholgehalte. Pluk je ‘m in iets warmere gebieden, geeft de druif een iets mildere, vollere stijl wijn, met smaken van rijpe rode appel en steenfruit. In nog warmere streken levert de druif wijnen op met tonen van tropisch fruit, een volle body en een hoger alcoholpercentage. Dit laatste komt ook vaak voor bij een dure Chardonnay, waar de kwaliteit en rijping zorgen voor een rijke smaakervaring.

De bodem: chardonnay & terroir
Behalve het klimaat, kan ook het type bodem waarop de chardonnaydruif is aangeplant van invloed zijn op de uiteindelijke wijn. Bij eenvoudigere wijnen is dit niet zo duidelijk merkbaar, bij premium Chardonnays des te meer. Juist omdat de chardonnaydruif van zichzelf redelijk neutraal is, kan ‘ie goed ‘terroir doorgeven’. Neem bijvoorbeeld een Chablis. Deze wijn wordt gemaakt van de chardonnaydruif, in de gelijknamige wijnstreek Chablis in het noorden van de Bourgogne. Een opvallend kenmerk van de streek is de kalkachtige bodem. Dit drukt een duidelijke stempel op de geur en smaak van de wijn. Over het algemeen kun je stellen dat Chardonnays van kalkbodems mineraliger van stijl zijn (rokerig, kalkachtig, stenig), terwijl Chardonnays van kleibodems rijker en krachtiger van karakter zijn.

Wijnmaaktechnieken: Chardonnay met boter en toast
Van Chardonnay wordt wel eens gezegd dat deze wijn in de kelder gemaakt wordt. Dat is natuurlijk niet helemaal waar, omdat ook het klimaat en de bodem de stijl van de wijn beïnvloeden. Maar omdat chardonnay niet zo uitgesproken aromatisch is, leent de druif zich wel uitermate goed voor verdere ‘opmaak’ in de kelder. Wijnmaaktechnieken als malolactische vergisting, bâtonnage en houtrijping kunnen een duidelijke geur en smaak geven aan chardonnaywijnen.

• Malolactische vergisting: deze vorm van vergisting vindt plaats na de alcoholische vergisting en zet appelzuur om in melkzuur. Hierdoor krijgt de wijn geuren en smaken van room en boter, wat vaak wordt omschreven als een typische chardonnay botersmaak;

• Bâtonnage: deze techniek houdt in dat na de vergisting de uitgewerkte, neergeslagen gisten door de wijn geroerd worden. Dit geeft tonen van gist, toast en brioche aan de wijn;

• Houtrijping: ook opvoeding in houten fusten heeft invloed op de geur en smaak van de chardonnay. Hierbij maakt het verschil welk type eiken is gebruikt (bijvoorbeeld Frans of Amerikaans), of de vaten nieuw of gebruikt zijn (meer of minder merkbare houtinvloed) en de mate waarin de vaten getoast zijn (hoe meer getoast, hoe duidelijke de houtinvloed merkbaar is in de wijn). Houtrijping kan onder meer geuren en smaken van toast, ceder, vanille, karamel of butterscotch aan de wijn geven.

Lees ook: Hoe wordt wijn gemaakt?

Beroemde chardonnay-streken
Van Argentinië tot Zwitserland, er zijn weinig wijnlanden ter wereld waar de chardonnaydruif niét te vinden is. Toch zijn een aantal wijngebieden waar de chardonnaydruif een dusdanig bepalende rol speelt, dat we ze hier niet ongenoemd kunnen laten. De bekendste zijn de Bourgogne, de Champagne en Californië. Daarnaast vind je bij ons mooie chardonnay uit Italië, Zuid-Afrika en Nieuw-Zeeland.

Vette, boterige chardonnay dankt zijn karakter vooral aan de kelder, niet aan de druif zelf. Door malolactische vergisting krijgt de wijn een romige textuur en de typische botersmaak, en rijping op nieuw eikenhout maakt hem nog voller. De een vindt dat heerlijk, de ander te zwaar.

Vind je chardonnay te zwaar? Kies dan een strakke, mineralige Chablis, die meestal zonder hout wordt gemaakt. Een mooie instap is de Domaine Sébastien Dampt Petit Chablis: fris en droog, met groene appel en een licht bloemige geur.

Houd je juist van die volle, romige stijl? Proef dan de Di Lenardo Father's Eyes Chardonnay uit Friuli, met boter en karamel in de geur. Hij is een favoriet in onze winkel.

Dat hangt af van je smaak. Deze vier aanraders laten elk een andere kant van de druif zien:

• Révélation Pays d'Oc Chardonnay: Zuid-Franse chardonnay van de Bourgondiër Laurent Delaunay, gerijpt in kleine Franse eikenhouten vaten. Vol, met toast en rijp geel fruit. Een aanrader van vinoloog Frank van Harmelen en een van onze top 10 witte wijnen.
• Thierry Drouin Saint-Véran Plaisance: witte Bourgogne zonder eikenhout, fruitig en romig met een frisse balans. De Grote Hamersma gaf deze jaargang een 9.
• DeMorgenzon DMZ Chardonnay: uit een relatief koel deel van Stellenbosch in Zuid-Afrika. Romig en rond, met verfijnd eikenhout en toch genoeg frisheid. Een favoriet in onze winkel.
• Arnaud Baillot Bourgogne Côte d'Or Chardonnay: klassieke witte Bourgogne met amandel en honing, een ronde textuur en een elegante, mineralige afdronk. Ook een aanrader van Frank.

Ook in de zogenaamde ‘nieuwe wereld’ is chardonnay goed vertegenwoordigd. Denk bijvoorbeeld aan Australië, Chili en Zuid-Afrika. Maar geen van allen heeft zo’n love affair met chardonnay als Californië. Dit heeft alles te maken met het beroemde Judgement of Paris, georganiseerd in 1976. In deze blindproefwedstrijd gebeurde het ondenkbare: een Californische Chardonnay werd tot winnaar verkozen en versloeg daarmee de deelnemende top-Bourgognes. De chardonnayproductie in Californië explodeerde, zelfs zozeer dat de druif een tijd ook weer minder populair werd en ABC (Anything But Chardonnay) in zwang kwam. Inmiddels is al lang niet meer alle Californische Chardonnay dik en overoaked, met een sterke botersmaak, en geniet de streek een onwankelbare reputatie voor een aantal van ’s werelds beste, en soms dure, chardonnays.

Proef die moderne stijl zelf in de Ramey Russian River Valley Chardonnay: rijk en krachtig, maar met spanning en lengte. Of kies de Talley Vineyards Estate Chardonnay uit San Luis Obispo: verfijnd, met boter en eikenhout in balans met een levendige frisheid.